پساب: منبع آب یا آب تخصیص‌یافته؟

به گزارش انرژی خبر؛ پساب به آب خروجی از تأسیسات تصفیه فاضلاب گفته می‌شود. طراحی این تأسیسات معمولاً بستگی به نوع فاضلاب ورودی و کاربرد پساب تولیدی دارد. مراحل تصفیه فاضلاب ممکن است در برخی موارد مشابه و در برخی دیگر متفاوت باشند.

میزان تولید پساب در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری به مصرف آب در جوامع وابسته است؛ به‌طوری که پس از آغاز زمان اوج مصرف آب، فاضلاب تولیدشده به تصفیه‌خانه‌ها منتقل و در نتیجه، میزان تولید پساب نیز افزایش می‌یابد. در مقابل، در زمان‌های کاهش مصرف آب، حجم پساب تولیدی کاهش می‌یابد.

پساب تولیدشده پس از تصفیه کاربردهای متنوعی دارد، از جمله آبیاری اراضی کشاورزی، شارژ منابع آب سطحی و زیرزمینی و استفاده در صنعت. تصفیه فاضلاب شامل مراحل متعددی است که تصفیه بیولوژیکی یکی از مهم‌ترین آنهاست. در سیستم‌هایی که از تصفیه بیولوژیکی بی‌هوازی استفاده می‌کنند، بیوگازهای تولیدشده می‌توانند به‌عنوان سوخت در صنایع دیگر به کار روند.

همچنین در محیط‌های آزمایشگاهی، یکی از کاربردهای فاضلاب تولید برق است. با تعیین آند و کاتد، امکان تولید بیوالکتریسیته از فاضلاب‌های صنعتی و بهداشتی وجود دارد.

کشاورزی به عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب، ضرورت استفاده بهینه از منابع آبی را افزایش داده و در کنار تغییر روش‌های آبیاری، استفاده از پساب نیز به‌عنوان یک راهکار مدنظر قرار گرفته است. پساب‌های تولیدشده در بخش‌های صنعتی و بهداشتی معمولاً حاوی مواد آلی بالایی مانند فسفر هستند که می‌توانند نقش کود را ایفا کنند.

طبق اعلام مسئولان، در حال حاضر در تهران حدود ۱۲ تصفیه‌خانه بزرگ‌مقیاس فعال است و مجموع ظرفیت تولید پساب در این تصفیه‌خانه‌ها به حدود ۵۸۵ میلیون مترمکعب رسیده است. امسال بهره‌برداری از چهار تصفیه‌خانه اصلی و دو تصفیه‌خانه کوچک‌مقیاس در دستور کار قرار دارد که با بهره‌برداری از این طرح‌ها، حدود ۱۱۸ میلیون مترمکعب به ظرفیت تولید پساب افزوده خواهد شد.

عباس کشاورز، کارشناس حوزه آب، در گفت‌وگو با ایسنا بیان کرد: پساب در واقع آبی است که توسط انسان مصرف و آلوده شده و پس از تصفیه قابلیت استفاده مجدد پیدا می‌کند. او افزود: از نظر تخصیص آب، پساب آب تخصیص‌یافته‌ای است و نمی‌توان آن را به‌عنوان یک منبع جدید آب در نظر گرفت.

کشاورز توضیح داد که اگر یک خانه یا کارخانه یک مترمکعب آب دریافت کند، ممکن است بخشی از آن آلوده شده و بازگردد. این آب، آب تخصیص‌یافته است و نمی‌توان آن را منبع جدید آب محسوب کرد. وی همچنین به موضوع بازچرخانی آب در واحدهای صنعتی اشاره کرد و تأکید کرد که مصرف‌کننده تنها در صورتی مجاز به استفاده از پساب است که میزان تخصیص آب خود را کاهش دهد.

کشاورز تأکید کرد که بازچرخانی پساب در همه موارد به یک شکل قابل اجرا نیست و در برخی موارد باید آب اضافی مصرف شود. وی افزود: یکی از اشتباهات در مدیریت آب، هوشمند کردن سیستم آبیاری است که باعث کاهش نفوذ آب به عمق خاک و در نتیجه تشدید ناپایداری سرزمین شده است.

این کارشناس با تأکید بر اهمیت توجه به پایداری در مدیریت مصرف آب گفت: باید به موضوع پایداری در مصرف آب در بخش‌های مختلف توجه جدی داشته باشیم. او همچنین به اهمیت حرکت آب به لایه‌های زیرین زمین اشاره کرد و گفت: اگر تمام آب‌های زیر تهران خارج شود، با پدیده فرونشست مواجه خواهیم شد.

کشاورز در پایان بیان کرد که موضوع پساب و بازچرخانی آب پیچیده است و پساب به‌عنوان یک منبع جدید آب مطرح نیست، بلکه به مسائل پایداری و ناپایداری مرتبط است که در مدیریت آب کشاورزی به آنها توجه کافی نمی‌شود.