کمبود جهانی گازوئیل و ظهور ملی‌گرایی انرژی

به گزارش انرژی خبر؛ ذخایر جهانی سوخت به احتمال زیاد در پایین‌ترین سطح تاریخی خود قرار دارند. چین به‌تازگی ممنوعیت صادرات تمام انواع سوخت را برای ماه جاری به‌اجرا گذاشته است و روسیه نیز صادرات گازوئیل را برای مدت طولانی متوقف کرده است. همچنین، آمریکا تهدید کرده که در صورت عدم آزادسازی بخشی از سوخت ذخیره‌شده توسط کشورهای اروپایی، صادرات گازوئیل به آنها را ممنوع خواهد کرد.

بحران کنونی عمدتاً حول محور سوخت می‌چرخد و کشورهای مختلف تأمین نیازهای داخلی خود را در اولویت قرار داده‌اند.

موضوع «ملی‌گرایی منابع» در حوزه انرژی به شدت مورد توجه قرار گرفته است. دولت‌های کشورهای غنی از منابع طبیعی به‌دنبال دستیابی به بهترین توافق با شرکت‌های خصوصی برای توسعه این منابع هستند. با این حال، در زمینه انرژی، اولویت اصلی تأمین تقاضای داخلی برای سوخت است و گازوئیل به‌عنوان یک عنصر حیاتی در تمام اقتصادهای جهانی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شده است.

تحلیلگران از ماه آوریل نسبت به پیامدهای بحران ناشی از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران هشدار داده بودند که این بحران بیشتر از عرضه نفت خام، تأثیر منفی بر عرضه سوخت خواهد گذاشت. شش ماه بعد، پیامدهای این وضعیت به‌وضوح و به‌طرز نگران‌کننده‌ای نمایان شده است: در سپتامبر، اختلاف قیمت گازوئیل و نفت خام (حاشیه سود پالایش گازوئیل) به رکورد بی‌سابقه‌ای بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید و سپس کمی کاهش یافت. ظرفیت پالایشگاهی کافی برای جبران کمبود عرضه فرآورده‌های نفتی در خاورمیانه وجود ندارد و ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، اخیراً اعلام کرده که حملات به پالایشگاه‌های روسیه را تشدید خواهند کرد.

این تحولات قیمت گازوئیل را به‌ویژه در آمریکا به بالاترین حد خود رسانده و بحث‌هایی درباره احتمال ممنوعیت صادرات گازوئیل به‌منظور حفظ تعادل در بازار داخلی ایجاد کرده است، مشابه اقداماتی که روسیه و چین برای تأمین بازارهای خود انجام داده‌اند. با این حال، آمریکا به دلیل تولید بیشتر از میزان مصرف خود، با کمبود واقعی مواجه نیست.

مشکل اصلی آمریکا، قیمت سوخت است که تحت تأثیر بازارهای جهانی تعیین می‌شود. دولت آمریکا از ایده اعمال ممنوعیت صادرات صرف‌نظر کرده و به‌جای آن، اتحادیه اروپا را تحت فشار قرار داده تا ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام، گازوئیل و بنزین از ذخایر خود آزاد کند. این اقدام به کاهش اختلاف قیمت نفت خام و فرآورده‌های نفتی (حاشیه سود پالایش) برای گازوئیل منجر شد، اما قیمت‌ها به‌طور چشمگیری کاهش نیافته است و میانگین قیمت در آمریکا تا روز سه‌شنبه به ۶٫۳۱۵۱ دلار در هر گالن رسید. وضعیت کشورهای اروپایی به مراتب وخیم‌تر است، زیرا اکثراً وابستگی شدیدی به سوخت وارداتی دارند.

در اتحادیه اروپا، موضوع «ملی‌گرایی در حوزه گازوئیل» ممکن است به تنش‌های بیشتری منجر شود. اگرچه پالایشگاه‌های متعددی در این منطقه وجود دارد، تعداد آنها نسبت به ۱۵ سال پیش به‌شدت کاهش یافته است و ظرفیت پالایشگاهی برای تأمین نیاز تمام بازارها کافی نیست. در حال حاضر، عرضه نفت خام و فرآورده‌های پالایش‌شده در سایر نقاط جهان محدود است و با وجود گزارش‌هایی مبنی بر بازگشایی تنگه هرمز، این نفت به اروپا نخواهد رسید.

طرح آزادسازی گازوئیل که قرار است طی ۲۰ روز نخست یک دوره چهارماهه برای آزادسازی مجموع ۱۰۰ میلیون بشکه اجرا شود، فشار بازار را تا حدی کاهش خواهد داد، اما به نظر می‌رسد بازار پیش‌تر این موضوع را در قیمت‌ها لحاظ کرده است. همچنین این احتمال وجود دارد که تکرار چنین اقدامی در آینده دشوار باشد و این عامل می‌تواند قیمت‌ها را بالاتر نگه دارد. ممکن است از کشورهای با ظرفیت پالایش داخلی مانند بلغارستان خواسته شود تا صادرات خود را افزایش دهند. اخیراً بلغارستان ممنوعیت صادرات گازوئیل را که سال گذشته اعمال شده بود لغو کرده است، زیرا تنها پالایشگاه این کشور مازاد تولید دارد. اما اگر تقاضا از سوی سایر کشورهای اتحادیه اروپا افزایش یابد، ممکن است شرایط تغییر کند.

ممنوعیت صادرات سوخت چین نیز به کشورهای واردکننده عمده سوخت کمکی نخواهد کرد و تمدید ممنوعیت صادرات گازوئیل روسیه نیز مطرح است که احتمالاً یک ماه دیگر تمدید خواهد شد. به‌نظر نمی‌رسد عرضه سوخت از خاورمیانه به این زودی‌ها افزایش یابد. تقریباً تمام گزارش‌ها درباره تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز بر نفت خام و برخی محموله‌های گاز مایع متمرکز است. بنابراین، پالایشگاه‌های واقع در منطقه اصلی پالایشی باید همچنان در حال تعمیر باشند. این وضعیت، آمریکا را به تنها منبع عمده سوخت‌های پالایش‌شده تبدیل می‌کند؛ منبعی که تلاش می‌کند به هر طریق ممکن، قیمت‌های داخلی را کنترل کند.

بر اساس گزارش اویل پرایس، جنبه‌های مختلف جنگ در خاورمیانه ممکن است مورد بحث و اختلاف‌نظر قرار گیرد، اما یک موضوع در پی این درگیری‌ها و بحران انرژی ناشی از آن به‌وضوح ثابت شده است: امنیت انرژی بار دیگر به دغدغه اصلی همه کشورها تبدیل شده است؛ حتی کشورهای اروپایی که پیشگام نهضت کربن‌زدایی بوده‌اند. آنها همچنان مدعی‌اند که کربن‌زدایی اولویتی مهم است، اما دیگر به‌عنوان اولویت نخست در نظر گرفته نمی‌شود. اولویت اصلی، تأمین سوخت کافی برای بازار داخلی و مصرف‌کنندگان محلی است.