چالش‌های بحران بنزین در ایران؛ کسری تولید و مصرف اضافی

به گزارش انرژی خبر؛ بحران بنزین در ایران به دو عدد کلیدی اشاره دارد: کسری تولید ۱۴ میلیون لیتر و مصرف مازاد ۶۵ تا ۸۵ میلیون لیتر. این آمار مشکلات جدی در ساختار مصرف انرژی کشور را نشان می‌دهد.

به نقل از فرتاک نیوز، هر بار که مقامات کشور درباره بنزین صحبت می‌کنند، عدد «کسری» در صدر اخبار قرار می‌گیرد. اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، اعلام کرده که مصرف روزانه بنزین کشور به‌طور میانگین حدود ۱۳۵ میلیون لیتر است. از این مقدار، حدود ۱۱۲ میلیون لیتر در پالایشگاه‌های داخلی تولید می‌شود و نزدیک به ۹ میلیون لیتر نیز از تبدیل محصولات پتروشیمی تأمین می‌گردد. این ارقام نشان‌دهنده کسری ۱۴ میلیون لیتر در روز است که تقریباً ۱۰ درصد از مصرف کل را شامل می‌شود.

این کسری ۱۴ میلیون لیتر به مبنای گفتگوهای مختلف درباره «گران کردن بنزین» یا «سهمیه‌بندی جدید» تبدیل می‌شود. اما اگر به اظهارات دیگر این مقام توجه کنیم، عدد نگران‌کننده‌تری به چشم می‌خورد. او در جلسات مختلف تأکید کرده که مصرف بهینه بنزین در ایران باید در حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون لیتر در روز باشد. مصرف فعلی بین ۷۰ تا ۸۰ میلیون لیتر بیشتر از استانداردهای جهانی است.

این شکاف بین ۶۵ تا ۸۵ میلیون لیتر مصرف مازاد و ۱۴ میلیون لیتر کسری تولید، دو مسئله متفاوت را نمایان می‌سازد. اولین مسئله مربوط به عرضه و تولید است، در حالی که دومی به ساختار مصرف انرژی برمی‌گردد. اگرچه کسری ۱۴ میلیون لیتر را می‌توان از طریق واردات یا فشار بر مصرف خانگی مدیریت کرد، اصلاح مصرف مازاد نیازمند تغییرات ساختاری در ناوگان حمل‌ونقل و صنعت خودروسازی است.

علت اصلی این بحران، وجود ناوگان پرمصرف و انحصار در صنعت خودروسازی است. میانگین مصرف سوخت خودروهای تولید داخل ایران به‌دلیل عدم رعایت استانداردها و کیفیت پایین ساخت، به‌طور محسوسی بالاتر از میانگین جهانی است. همچنین، عدم وجود یا ناکارآمدی نظام اسقاط خودروهای فرسوده و ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی، وابستگی مردم به خودروهای شخصی را افزایش داده است.

با توجه به اینکه مصرف بهینه بنزین باید نیمی از رقم فعلی باشد، بررسی دقیق‌تری از ارقام اعلامی نشان می‌دهد که دولت‌ها به‌جای تمرکز بر اصلاح ساختار، بیشتر بر عدد کسری ۱۴ میلیون لیتر تأکید می‌کنند. این رویکرد فقط بار مالی را بر دوش خانوارها می‌گذارد و به حل ریشه‌ای مشکلات کمک نمی‌کند.

در نهایت، هرگونه اصلاح واقعی در این حوزه نیازمند یک رویکرد جامع برای تغییرات اساسی در صنعت خودروسازی و سیستم حمل‌ونقل عمومی است. تنها در این صورت است که می‌توان به کاهش واقعی مصرف و بهینه‌سازی وضعیت بنزین در کشور دست یافت.