تحلیل تاریخی تاثیر نفت بر کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲

به گزارش انرژی خبر؛ بررسی تحلیلی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ نشان می‌دهد که عواملی مانند افول حمایت عمومی از دولت، مشکلات اقتصادی ناشی از تحریم نفتی و دخالت‌های استعمارگران، در این رویداد نقش داشته‌اند.

از زمان تصویب قانون ملی‌شدن صنعت نفت در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹، تا خلع ید از کمپانی نفت انگلیس و ایران در سال ۱۳۳۰ و قیام مردم در حمایت از دولت در ۳۰ تیر ۱۳۳۱، ایران موفق به ملی‌کردن صنعت نفت خود شد. اما سوال این است که چه عواملی باعث سرنگونی دولت ملی‌کننده نفت در فاصله یک سال شد؟ آیا تغییر نظر عمومی به خاطر تحریم‌ها و مشکلات اقتصادی بود یا اشتباه‌های سیاست‌مداران؟

مشکلات اقتصادی ناشی از تحریم‌های نفتی تأثیر زیادی بر نارضایتی عمومی و بی‌تفاوتی به سرنوشت دولت ملی داشت. طبق آمار، تولید نفت کمپانی انگلیس و ایران در سال قبل از ملی‌شدن به‌طور میانگین روزانه ۵۶۱ هزار بشکه بود و این رقم در سال ۱۳۲۹ به ۶۶۴ هزار بشکه در روز رسید. اما در سال ۱۳۳۲ این رقم به ۲۶ هزار و ۸۰۰ بشکه کاهش یافت.

این کاهش تولید نفت که منبع اصلی درآمد ملی بود، تبعات اقتصادی شدیدی را برای کشور به همراه داشت. در این شرایط، حضور مردم در ۳۰ تیر ۱۳۳۱ به سکوت و بی‌تفاوتی نسبی در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تبدیل شد.

امروزه اسناد جدید تأیید می‌کنند که انگلیس و آمریکا در کودتای ۲۸ مرداد نقش داشته‌اند. جان ویتاکر استراو، وزیر امور خارجه پیشین انگلستان، در کتاب خود به مستندات جالبی درباره این دخالت‌ها اشاره می‌کند.

استراو در بخش دهم کتابش با عنوان «جاسوس‌ها و کودتا»، به نقش جاسوس‌های بریتانیایی در کودتا و نفوذ آنها در میان نزدیکان دکتر مصدق اشاره می‌کند. او همچنین به هزینه‌های کودتا و نقشه‌های لندن برای سرنگونی دولت مصدق پرداخته است.

اگرچه دکتر مصدق در نتیجه کودتای ۲۸ مرداد سرنگون شد، اما نفت همچنان ملی ماند و یک سال بعد کنسرسیومی از شرکت‌های نفتی به بهره‌برداری از منابع نفتی ایران پرداختند. این رویداد موجب شد که تولید روزانه نفت به مرز ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه برسد.

در نهایت، ملی‌شدن نفت ایران از انحصار کمپانی‌های خارجی خارج شد و باعث ایجاد فضایی رقابتی در صنعت نفت کشور گردید. با اینکه حکومت وقت سعی در جعل روایت از کودتای ۲۸ مرداد داشت، واقعیت‌ها نشان می‌دهد که این رویداد در حقیقت یک کودتا بود.