تحولات کریدور زنگزور و تأثیر آن بر نقش ایران در انرژی اوراسیا

به گزارش انرژی خبر؛ تحولات اخیر مربوط به کریدور زنگزور و مسیرهای ترانس‌خزر به‌عنوان کریدور میانی، در مقیاس ترانزیت و جابه‌جایی کالا نمی‌تواند محدود شود. این طرح‌ها از جمله رقابت‌های گسترده‌تری هستند که به بازآرایی شبکه‌های ترانزیتی، زنجیره‌های تأمین و مسیرهای انتقال انرژی در قفقاز و آسیای مرکزی مربوط می‌شوند. اهمیت ژئوپلیتیکی این مسیرها از آنجا ناشی می‌شود که هر مسیر جدید می‌تواند موازنه قدرت و وابستگی‌های اقتصادی کشورهای واقع در آن را تغییر دهد.

جمهوری آذربایجان در حال حاضر از طریق خطوط لوله TANAP و TAP به بازار گاز اروپا متصل شده است. همچنین، منابع گازی شرق دریای خزر، به ویژه ترکمنستان، ممکن است نقش کلیدی در تأمین انرژی اروپا در آینده ایفا کند.

اگر گاز ترکمنستان از طریق دریای خزر به آذربایجان منتقل و سپس از طریق قفقاز و ترکیه به اروپا ارسال شود، یک مسیر جدید برای انتقال انرژی آسیای مرکزی به اروپا شکل خواهد گرفت. این مسیر در شمال ایران قرار دارد و تهران عملاً نقشی در آن نخواهد داشت.

این مسأله برای ایران اهمیت دارد، چرا که هرچه این مسیرها به‌زودی ساخته و تثبیت شوند، فرصت ایران برای حضور در این زنجیره کاهش می‌یابد. ایران از نظر جغرافیایی برای انتقال، سوآپ و تجارت انرژی میان آسیای مرکزی و بازارهای غربی موقعیت مناسبی دارد. سوال این است که چرا ایران نباید بخشی از این زنجیره اقتصادی باشد؟

اما صرف وجود موقعیت جغرافیایی به تنهایی کافی نیست. ایران برای تبدیل این موقعیت به درآمد و نفوذ اقتصادی به زیرساخت‌های مناسب، دیپلماسی فعال و توافق‌های بلندمدت با کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده انرژی نیاز دارد.

در این راستا، سازمان همکاری شانگهای و بریکس می‌توانند به عنوان بخشی از ظرفیت دیپلماسی انرژی ایران عمل کنند. ایران باید در گفت‌وگو با کشورهای عضو این سازمان‌ها، موضوع ترانزیت و تجارت انرژی را با جدیت بیشتری دنبال کند و برای نقش خود در بازار انرژی اوراسیا برنامه‌ای مشخص داشته باشد.

موضوع این است که این مسیرها در حال شکل دادن به نقشه جدید انرژی در منطقه هستند و ایران باید بداند چه جایگاهی در این نقشه خواهد داشت. در واقع، ایران باید انتخاب کند که آیا می‌خواهد یکی از بازیگران اصلی این معادله باشد یا صرفاً تماشاگر آن.