ناترازی بنزین؛ ۷ عامل اصلی فشار بر مصرف و راهکارهای دولت
ناترازی بنزین در سالهای اخیر به یکی از جدیترین چالشهای پالایش و پخش کشور تبدیل شده است. این شکاف، تنها با افزایش تولید جبران نمیشود و مجموعهای از عوامل ساختاری، مدیریتی و زیرساختی در تشدید آن نقش دارند.
به گزارش انرژی خبر؛ بررسی روند مصرف بنزین در کشور نشان میدهد فاصله میان تولید و تقاضا فقط یک مسئله تولیدی نیست. این فاصله در مجموعهای از سیاستهای اجرایی و ساختاری ریشه دارد و عواملی مانند ضعف حملونقل عمومی، تداوم قاچاق سوخت، ناکارآمدی برخی سازوکارهای ترافیکی و فرسودگی گسترده ناوگان، به افزایش مصرف بنزین دامن زدهاند.
یکی از محورهای مهم برای کاهش وابستگی به بنزین، توسعه سیانجی بود که از سال ۱۳۸۰ دنبال شد. با وجود آنکه این طرح طی بیش از دو دهه به یکی از گستردهترین شبکههای سوخت جایگزین در کشور تبدیل شده، بهرهبرداری از ظرفیت آن هنوز پایینتر از توان واقعی است.
براساس دادههای موجود، ظرفیت روزانه سیانجی در کشور به ۳۵ میلیون مترمکعب میرسد، اما فقط حدود ۱۵ میلیون مترمکعب از آن مصرف میشود. به این ترتیب، نزدیک به ۲۰ میلیون مترمکعب ظرفیت خالی باقی مانده است؛ در حالی که طی ۲۵ سال گذشته حدود ۳ میلیارد دلار در این بخش سرمایهگذاری شده، اما کاهش جذابیت اقتصادی سیانجی نسبت به بنزین، سهم این سوخت را در سبد مصرفی پایین آورده است.
فرسودگی ناوگان نیز بهعنوان یکی از عوامل اصلی رشد مصرف بنزین شناخته میشود. طبق آمارهای موجود، از مجموع حدود ۴۱ میلیون وسیله نقلیه در کشور، حدود ۲۲ میلیون دستگاه فرسودهاند و با فناوری قدیمی و مصرف بالاتر در حال تردد هستند.
در میان این وسایل، موتورسیکلتها بیشترین سهم را دارند و بیش از ۱۱ میلیون موتورسیکلت فرسوده در کشور شناسایی شده است. پس از آن، خودروهای سواری با حدود ۶ میلیون و ۵۰۰ هزار دستگاه در رتبه بعدی قرار میگیرند. این سطح از فرسودگی، فشار مستقیمی بر مصرف سوخت و شبکه توزیع وارد میکند.
تفاوت مصرف میان خودروهای نو و فرسوده، ابعاد این مسئله را روشنتر میکند. مصرف بنزین خودروهای نوشماره داخلی در هر ۱۰۰ کیلومتر حدود ۸ تا ۱۰ لیتر است، اما همین رقم برای خودروهای فرسوده به ۱۶ تا ۲۲ لیتر میرسد؛ یعنی تقریباً دو برابر یا بیشتر.
در مورد موتورسیکلتها نیز مصرف نمونههای نوشماره در هر ۱۰۰ کیلومتر حدود ۳ لیتر برآورد میشود، در حالی که موتورسیکلتهای فرسوده حدود ۶ لیتر مصرف دارند. این اختلاف نشان میدهد تداوم تردد ناوگان فرسوده، یکی از مهمترین عوامل اتلاف سوخت در کشور است.
دولت برای مهار رشد مصرف بنزین، توسعه خودروهای دوگانهسوز را از دو مسیر تولید کارخانهای و تبدیل کارگاهی دنبال میکند. بر همین اساس، اواخر اردیبهشت ۱۴۰۴ قرارداد حمایت از تولید ۳۰ هزار دستگاه خودروی دوگانهسوز نیسان وانت میان شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران و شرکت زامیاد امضا شد.
اواخر مرداد ۱۴۰۴ نیز قرارداد دیگری برای تولید ۲۵ هزار دستگاه خودروی دوگانهسوز میان شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران و ایرانخودرو به امضا رسید. این اقدامها بخشی از برنامه مدیریت مصرف بنزین از مسیر افزایش سهم سیانجی در سبد سوخت است.
در کنار توسعه ناوگان دوگانهسوز، طرح دوگانهسوزکردن رایگان خودروها نیز از تابستان ۱۴۰۴ آغاز شد. به گفته سعید رحمانسالاری، مدیر طرح سیانجی شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران، تاکنون ۴۳۰ هزار خودرو بهصورت رایگان به خودروهای دوگانهسوز تبدیل شدهاند.
همچنین در سال گذشته و همزمان با آغاز این طرح، حدود ۳۰ هزار مخزن سوخت تاکسی در کشور بهصورت رایگان تعویض شد. این اقدام میتواند به افزایش سهم سوخت پاک در بخش حملونقل و کاهش فشار بر مصرف بنزین کمک کند.
توسعه جایگاههای سیانجی نیز در دستور کار قرار دارد و شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی این مسیر را با جدیت پیگیری میکند. در دولت چهاردهم، ۲۵ جایگاه جدید سیانجی راهاندازی شده تا دسترسی به این سوخت در کشور تسهیل شود.
در کنار این برنامهها، عرضه بنزین سوپر نیز بهعنوان راهکاری برای تأمین نیاز خودروهای خاص و کاهش فشار بر بنزین یارانهای دنبال شده است. این طرح بر پایه مصوبه هیئت وزیران در ۲۰ آبان ۱۴۰۳ و قانون بودجه سال ۱۴۰۴ در دستور کار وزارت نفت قرار گرفت.
بر این اساس، عرضه بنزین سوپر وارداتی از چهارم دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و در مرحله نخست، پنج خودروی سوخترسان و جایگاه شماره ۲۸۱ سعادتآباد برای عرضه این نوع بنزین آماده شدند.
برقیسازی ناوگان نیز بهعنوان مسیر مکمل مدیریت مصرف سوخت دنبال میشود. در این چارچوب، تفاهمنامه برقیسازی ۲۰ هزار موتورسیکلت «کار شهر تهران» پس از اخذ مصوبه کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا و با مصوبه شورای اقتصاد، در سال ۱۴۰۴ امضا شده است.
همسو با این برنامه، موافقتنامه برقیسازی ۳۲۰۰ دستگاه ناوگان فعال در حوزههای پست، دیجیکالا و حملونقل اشتراکی نیز به امضا رسیده و تأمین مالی طرحهای برقیسازی از طریق پذیرش اوراق صرفهجویی نفتگاز در بورس انرژی انجام شده است.
در بخش زیرساخت، اکنون ۲۷ ایستگاه شارژ برقی در جایگاههای بنزین نصب و راهاندازی شده و صدور ۲۲۳ مجوز نیز در این حوزه در دستور کار قرار دارد. توسعه همزمان این زیرساختها میتواند زمینه استفاده گستردهتر از وسایل نقلیه برقی را فراهم کند.
جمعبندی این روند نشان میدهد ناترازی بنزین فقط با افزایش تولید حل نمیشود. تجربه سالهای گذشته ثابت کرده است که تمرکز بر افزایش تولید و ارتقای کیفیت سوخت، هرچند ضروری است، اما بدون سیاستهای مؤثر قیمتی و غیرقیمتی، بهتنهایی مانع عمیقتر شدن شکاف میان عرضه و تقاضا نخواهد شد.
در واقع، ناترازی بنزین حاصل برهمکنش مجموعهای از سیاستهای ناتمام و اصلاحنشده است. مهار این روند نیازمند نگاهی فراتر از افزایش تولید و تمرکز همزمان بر اصلاح زیرساختها، ناوگان، قیمتگذاری و الگوی مصرف است.
در حال بارگذاری نظرات...