۶۶ سال از تأسیس اوپک: نگاهی به تاریخ و چالش‌های این سازمان

به گزارش انرژی خبر؛ تأسیس اوپک در پی اقدام شرکت‌های نفتی غربی، معروف به «هفت خواهر»، رخ داد که در تابستان ۱۹۶۰ بدون توافق با دولت‌های تولیدکننده، قیمت نفت خاورمیانه را تا هشت درصد کاهش دادند. این اقدام یک‌جانبه تهدیدی جدی برای درآمد کشورهای نفت‌خیز به‌وجود آورد و منجر به شکل‌گیری تشکلی برای تولیدکنندگان نفت شد تا از منافع خود دفاع کنند.

در دهه اول فعالیت اوپک، تمرکز بر نهادسازی بود و دبیرخانه سازمان در سال ۱۹۶۵ به وین منتقل شد. کشورهای جدیدی از جمله قطر و اندونزی به اعضای اوپک پیوستند. اما نقطه عطف واقعی در دهه ۱۹۷۰ با ملی شدن صنایع نفت کشورهای عضو و کنترل قیمت‌گذاری بود. تحریم نفتی ۱۹۷۳ و جهش قیمت‌ها، بهای نفت را به ۳۶ دلار در هر بشکه رساند و عصر «پترودلار» را آغاز کرد.

دهه ۱۹۸۰ با مازاد عرضه و سقوط قیمت‌ها به حدود ۱۰ دلار در بشکه همراه بود. این چالش‌ها موجب شد نظام سهمیه‌بندی به ابزاری کلیدی برای سیاست‌گذاری اوپک تبدیل شود. در دهه ۱۹۹۰، بحران‌های مختلف بار دیگر انسجام اوپک را به چالش کشید، اما توانایی اعضای دارای ظرفیت مازاد، به‌ویژه عربستان سعودی، نقش تثبیت‌کننده این سازمان را در بازار جهانی تأیید کرد.

با ورود به دهه ۲۰۰۰، تقاضای چین قیمت‌ها را به رکورد ۱۴۷ دلار در سال ۲۰۰۸ رساند. در دسامبر ۲۰۱۶، اوپک به همراه تولیدکنندگان غیرعضو، «اعلامیه همکاری» را امضا کرد و ائتلاف «اوپک‌پلاس» را شکل داد که از آن زمان به ابزار اصلی مدیریت عرضه جهانی نفت تبدیل شده است.

دوره ۲۰۲۰ نیز با چالش‌هایی نظیر افت تقاضا به‌خاطر همه‌گیری کووید-۱۹ و افزایش قیمت‌ها پس از تهاجم روسیه به اوکراین مواجه بود. در آوریل ۲۰۲۶، امارات متحده عربی اعلام کرد که از اول ماه مه از اوپک خارج می‌شود، جدایی‌ای که برای این سازمان بی‌نظیر است.

اوپک با وجود چالش‌ها و تغییرات، به‌عنوان یک نهاد پایدار با دستاوردهایی برجسته باقی مانده است. این سازمان توانسته است به عنوان یک بستر دیپلماتیک برای ملی‌سازی منابع نفتی و مدیریت بحران‌ها عمل کند. اکنون، اوپک با وجود تغییرات، همچنان بخش قابل‌توجهی از ذخایر نفتی جهانی را در اختیار دارد و به کار خود ادامه می‌دهد.

به‌عنوان یک نهاد مهم در نظم انرژی جهانی، اوپک با چالش‌ها و تغییرات خود، تعهد به همکاری جمعی میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان را حفظ کرده است.